Straty osobowe AZS Lublin w latach II Wojny Światowej.

Poranek 1 września 1939 roku niósł za sobą tragiczną przepowiednię. Okazała się nią być śmierć milionów i jak się wówczas wydawać mogło, niemożliwe do odrobienia straty we wszelkich aspektach życia.  Jednym z założeń agresorów była fizyczna eksterminacja ludności w tym przede wszystkim inteligencji, która uważana jest za motor napędowy narodu, elitę za która zwykli obywatele winni podążać.

Elitę narodu polskiego ponad wszelką wątpliwość stanowiły osoby zrzeszone w Akademickim Związku Sportowym będący wówczas (jak i obecnie) ośrodkiem łączącym młodzież uniwersytecką i jak pokazuje historia – reprezentantów wielu środowisk uważanych za inteligenckie. Mówiąc  to ma na myśli chociażby http://knittinghistory.co.uk/events/textile-society-annual-conference-2016/ Ignacego Chrzanowskiego (wybitnego historyka literatury, współzałożyciela Warszawskiego Towarzystwa Naukowego), http://advancedgastroonline.com/tag/gastroenterology/feed/ Kazimierza Teofila  Kostaneckiego (rektora Wszechnicy Jagiellońskiej, prezesa Polskiej Akademii Umiejętności, doktora honoris causa uniwersytetów w Genewie, Padwie i Aberdeen ), czy Tadeusza Semadni (wiceprokuratora sądu apelacyjnego w Warszawie).

Idei powstania w 1908 roku Akademickiego Związku Sportowego było upowszechnianie nowego wzorca młodego człowieka – sprawnego fizycznie wykształconego intelektualistę z  życiową pasją, który w przyszłości ma budować elitę odrodzonego państwa Polskiego. W obliczu agresji państw ościennych, ci ludzie sięgnęli za broń nierzadko za to płacąc najwyższą cenę.

Ryszard Wryk w swojej pracy Straty osobowe Akademickiego Związku Sportowego w latach Ii wojny światowej 1939 – 1945 liczbę „azetesiaków” którzy swoją walkę zakończyli śmiercią ustalił na 241 osób w tym 11 kobiet i 230 mężczyzn.
Osoby te były reprezentantami siedmiu klubów środowiskowych AZS: Warszawa (105 ofiar), Kraków (34 ), Wilno (39), Poznań (34), Lublin (11), Lwów (8), Gdańsk (2).

Bazując na wspomnianej pracy Ryszarda Wryka przedstawiamy biogramy jedenastu ofiar wojny związanych z Akademickim Związkiem Sportowym katolickiego Uniwerstytetu Lubelskiego w Lublinie.

 Stanisław Gąsiorowski – ur. 14 X 1902 r. , czołowy lekkoatleta okręgu lubelskiego w latach dwudziestych. Był więziony w Zamku w Lublinie, następnie trafił do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, gdzie 2 XI 1941 roku został zamordowany. 

Tomasz Gołębiowski –  ur. 27 II 1905 r. w majątku Płaskie pow. Zamość.
Kapitan – pilot Wojska Polskiego. Piłkarz AZS Lublin oraz WKS Lublinianka.
W 1925 roku uczestniczył w finale piłkarskich mistrzostw Polski.
W kampanii wrześniowej 1939 r. walczył w stopniu kapitana, następnie wzięty do niewoli, przebywał w obozie jenieckim w Starobielsku.
Został rozstrzelany w gmachu NKWD w Charkowie w 1940 r. 

Zygmunt Kruszczyński – urodzony prawdopodobnie 14 VII 1879 r.
Zawodnik i trener piłki nożnej AZS Lublin w latach dwudziestych.
Był więziony na Zamku. Został rozstrzelany w masowej egzekucji około 2080 więźniów Zamku lubelskiego w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu 28 X 1942 r. 

Kazimierz Lerkan – ur. 17 V 1917 r. Student Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Działacz AZS Lublin. Został zamordowany 2 V 1942 roku na Zamku. 

Tadeusz Lis – ur. 10 II 1920 roku w Lublinie. Technik budowlany. Lekkoatleta AZS Lublin. Najlepszy średniodystansowiec okręgu lubelskiego w latach 1938 – 1939. Po wybuchu II wojny światowej znalazł się na terenie ZSRR. W maju 1942 roku w Dżałał – Abad ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy przy 5 Dywizji Piechoty Armii Polskiej w ZSRR. W styczniu 1943 r. otrzymał przydział do Ośrodka Zapasowego Lotnictwa w Iraku, a następnie został skierowany na kursy lotnicze RAF do Anglii. W stopniu porucznika był pilotem 318 dywizjonu myśliwskiego. Wielokrotnie brał udział w lotach nad Polską, dokonując zrzutów dla ośrodków ruchu oporu.
Zginał 9 IX 1945 roku w wypadku samochodowym w Porto San Giorgo we Włoszech. 

Czesław Martyniak – ur. się 24 maja 1906 r. w rodzinie lubelskiego cukiernika. Po ukończeniu gimnazjum w rodzinnym mieście podjął studia prawnicze i ekonomiczne na nowo utworzonym Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, uzyskując stopień magistra prawa na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie w 1928 r., po czym udał się na dalsze studia na paryską Sorbonę, gdzie słuchał wykładów m.in. Louisa Le Fura (1870-1943); doktorat uzyskał w Institut Catholique w 1931 r. na podstawie napisanej w języku francuskim Obiektywnej podstawy prawa (polski przekład – 1949 r.). W 1931 r. wrócił do Lublina i został zatrudniony jako asystent przy katedrze teorii i filozofii prawa na Wydziale Prawa i Nauk Ekonomicznych KUL, a po uzyskaniu dwa lata później doktoratu w zakresie nauk prawnych we Lwowie został zastępcą profesora teorii i filozofii prawa. W 1939 r., na kilka miesięcy przed wybuchem wojny, habilitował się na Uniwersytecie Jagiellońskim u prof. J. Landego, na podstawie pracy krytykującej doktrynę normatywistyczną H. Kelsena.
Od 1924 roku był członkiem AZS Lublin. Uprawiał piłkę nożną, łyżwiarstwo, tenis, narciarstwo i sporty wodne. W latach trzydziestych zaliczany był do najlepszych tenisistów okręgu lubelskiego. Największe sukcesy odnosił w grze podwójnej ze stryjecznym bratem Zygmuntem.
W latach 1931 – 1939 był z ramienia senatu KUL kuratorem AZS Lublin. Do 11 XI 1939 roku prowadził wykłady na KUL, po czym został aresztowany wraz z trzynastoma profesorami KUL  i osadzony wraz z innymi naukowcami na Zamku lubelskim. Rozstrzelany w masowej egzekucji 23 XII 1939 roku na cmentarzu żydowskim na Kalinowszczyźnie. 

Zygmunt Martyniak – ur. 14 IV 1907 r w Hajnówce. Prawnik, Prokurent Banku Rolnego w Lublinie i Poznaniu. Tenisista AZS Lublin. W latach trzydziestych zaliczany był do najlepszych tenisistów okręgu lubelskiego. Największe sukcesy odnosił w grze podwójne, grając ze swym stryjecznym bratem Czesławem. Uprawiał także strzelectwo, pilotaż sportowy oraz piłkę nożną w WKS Lublinianka. W 1925 roku wystąpił w finałach mistrzostw Polski w piłce nożnej. Był także sędzią piłkarskim. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939 roku, po czym, wzięty do niewoli radzieckiej, przebywał w obozie jenieckim w Starobielsku. Rozstrzelany w gmachu NKWD w Charkowie w 1940 r. 

Kazimierz Osuchowski – Urodził się 18.01.1915 r. w Dekszmianach na Wileńszczyźnie. W 1933 r. ukończył Państwowe Gimnazjum im. St. Staszica w Lublinie, po czym rozpoczął studia na Wydziale Prawa i Nauk Społecznych KUL. W toku studiów pełnił już funkcję asystenta w Katedrze Polityki Społecznej. Magisterium uzyskał w 1938 r. W czasie studiów odbył Kurs Podchorążych Rezerwy Piechoty w Łucku, a po stażu w 50 pp w Kowlu uzyskał stopień kaprala pchr. Po odbyciu dalszych ćwiczeń awansował na ppor. rezerwy piechoty.
Na początku 1939 r. wyjechał do USA i podjął pracę w konsulacie polskim w Chicago. Po agresji niemieckiej na Polskę, w listopadzie 1939 r. wyjechał do Francji i zaciągnął się do tworzącego się tam wojska polskiego. Ukończył kurs instruktorów obsługi działek przeciwlotniczych. Po inwazji Niemiec na Danię i Norwegię brał udział w zdobywaniu Narwiku. Ewakuowany do Anglii, powrócił do Francji, skąd po jej kapitulacji usiłował przedostać się do Anglii. Zatrzymali go Hiszpanie i osadzili w obozie koncentracyjnym Miranda de Ebro. Po nieudanej ucieczce wtrącono go do więzienia. W 1942 r. został z niego zwolniony, ze względu na nadanie mu amerykańskiego obywatelstwa. Zamieszkał u swej kuzynki we Francji, ale przy próbie przedostania się do Portugalii został ponownie ujęty przez Hiszpanów i osadzony znów w obozie Miranda. Zwolniony ostatecznie w 1943 r., przez Portugalię i Gibraltar dotarł do Anglii.
Wstąpił do Wojska Polskiego i odbył przeszkolenie dywersyjno-saperskie. Jako „cichociemny” został 30 kwietnia 1944 r. zrzucony pod Grójcem. Awansowany do stopnia porucznika został przydzielony do komórki łączności zagranicznej „Załoga” w Oddziale V Komendy Głównej AK.
W powstaniu warszawskim walczył w 2 Rejonie Obwodu Śródmieście. Dowodził patrolem saperskim wyposażonym w miotacz ognia. W dniu 8 sierpnia został ciężko ranny w nogę i rękę. Z trudem został wyciągnięty z pola walki. W szpitalu polowym amputowano mu nogę i rękę.
Zginał w powstaniu warszawskim 9 VIII 1944 roku.
Dwukrotnie odznaczony był Krzyżem Walecznych. Otrzymał też francuski Croix de Guerre z gwiazdą srebrną. Pośmiertnie otrzymał Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari. 

Stanisław Pęczalski – student Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Koszykarz, siatkarz i lekkoatleta AZS Lublin. Akademicki mistrz Polski w koszykówce (1938 r.) Czołowy lekkoatleta okręgu lubelskiego w latach trzydziestych. Zmarł 13 V 1938 roku w Lublinie. 

Władysław Reinholz – dziennikarz, instruktor pływania, członek AZS Lublin. W czasie okupacji hitlerowskiej przebywał w Lublinie, gdzie był organizatorem konspiracyjnego życia sportowego. Od 1941 r. brał udział w ruchu oporu jako członek ZWZ – AK. W 1942 roku został aresztowany i osadzony na Zamku. Zginął w bliżej nieznanych okolicznościach. 

Marian Sozański – ur. 17 VIII 1916 roku w Lublinie. Technik budowlany. Lekkoatleta AZS Lublin. Czołowy średniodystansowiec okręgu lubelskiego drugiej połowy lat trzydziestych. Za działalność w zbrojnym ruchu oporu w ramach ZWZ został 19 VI 1940 r. aresztowany i osadzony w tzw. Rotundzie w Zamoście, a następnie na Zamku w Lublinie.
Od 25 VII 1942 r. był więziony w obozie koncentracyjnym w Dachau, gdzie 10 IX 1942 roku został zamordowany.

Rudolf Trzepacz – ur. w 1917 roku. Prawnik. Członek AZS Lublin. Zamordowany 22 VII 1944 roku na Zamku lubelskim.

 

 

Author: Paweł Markiewicz

Historyk, archiwista, dziennikarz. Doktorant w Zakładzie Historii Społecznej XX wieku na Uniwersytecie Marii Curie – Skłodowskiej w Lublinie. Zapalony działacz Lubelskiego Centrum Dokumentacji Historii Sportu i Akademickiego Związku Sportowego. Doświadczenie zdobywał uczestnicząc aktywnie w życiu organizacjach studenckich i młodzieżowych. Zaangażowany w realizację pasji jaką jest organizacja spotkań koncertów, debat, szkoleń, warsztatów, konferencji. Współpracownik agencji reklamowych, eventowych, firm szkoleniowych. Zainteresowania historyczne: życie codzienne okresu PRL, historia sportu, historia muzyki rockowej.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *