Miejski Klub Sportowy Ryki 1948-2008

Uprzejmie dziękujemy Panu Ireneuszowi Szlendakowi za udostępnienie prezentacji multimedialnej pt. “Miejski Klub Sportowy Ryki 1948-2008”.

Poniżej prezentujemy zawartość prezentacji multimedialnej udostępnionej nam dzięki uprzejmości Pana Ireneusza Szlendaka.

KS Ryki 1935
KS Ryki 1935

Pierwsze mecze piłkarskie w Rykach rozgrywane były na placu przy starym kościele przeznaczonym do rozbiórki. Pierwszą osobą posiadającą ubiór piłkarski i piłkę był Zygmunt Jaskólski, który znał przepisy i na boisku był jednocześnie piłkarzem i sędzią. Inni gracze w starych trzewikach i na boso całe dnie uganiali się za piłką. Byli to: Kępka Józef, Piątkowscy Lucjan, Edmund i Henryk, Owczarscy Zbigniew, Kazimierz, Sławek i Wacław, Wydra Bolesław, Gałązka Lucjan, Krupiński Kazimierz, Miłosz Marian i Edward i wielu innych. W 1935 r. trzech pionierów ryckiego sportu: Zbigniew Owczarski, Zygmunt Ochnio i Edward Kuchnio, założyło drużynę piłkarską o nazwie „Trójka”. Pierwsze boisko odmierzono krokami i ustawiono bramki na placu targowym nad Buksą nazywanym pasterniakiem. W soboty i niedziele grano tam mecze z drużynami z okolic i miejscową drużyną młodzieży żydowskiej która nazywała się HapoelOd 1936 r. zmieniono nazwę drużyny na „Strzelec” Ryki. Kapitanem drużyny był Zbigniew Owczarski. Od tego czasu zaczęto rozgrywać mecze z drużynami z okolicznych miast: Dęblina, Puław, Garwolina i Łukowa. Wielu miejscowych graczy uczęszczało do szkół właśnie w tych miastach. Wszyscy posiadali już odpowiednie stroje i znali przepisy.

Na początku lat 50-tych przeżywał trudności organizacyjne i ze względów finansowych przemianowano nazwę na KS Spójnia a w 1955 r. na Klub Sportowy Sparta. W 1957r. patronat nad klubem objął Powiatowy Związek Gminnych Spółdzielni Rolniczych i klub przemianowano na LZS Ryki . W tym samym roku powołano Społeczny Komitet Budowy Boiska oraz pierwszą drużynę juniorów, a rolę trenera powierzono Romanowi Piątkowskiemu. Najczęściej występującymi w tym okresie zawodnikami byli: Osiak Tadeusz – Mucha, Dobrowolski Jerzy, Głodek Marian, Piątek Mieczysław,  Piątek Henryk – Linek, Piątek Edward, Kwapisz Edward – Dymsza, Kwapisz Franciszek, Piątkowski Marian, Piątkowski Janusz, Wójcicki Stanisław, Miłosz Lucjan – Bajan, Nędza Kazimierz, Celiński Ryszard, Miłosz Genio, Błachnio Waldemar, Gołaszewski Jacek, Kopyść Witold, Łukasik Czesław, Szczepański, Tomaszek Zenon, Wiórkiewicz Władysłąw, Walczak Bogdan. Kibice śpiewali im:

Sportowców tutaj widzicie
Strzelić gola to jest fraszka
Zwłaszcza że czeka już na nich
Po meczu – wody… flaszka

Po zakończeniu działań wojennych ludzie, którzy przed wojną byli związani ze sportem, zaczęli organizować mecze piłkarskie reprezentacjami miast: Łukowa, Dęblina i Kozienic. Należeli do nich

LZS Plon Ryki 1950-56 Od Lewej: Stanisław Janus (członek zarządu) Waldemar Błachnio, Marian Łysakowski, Kazimierz Nędza, Stanisław Królik, Zbigniew Świderski, Kazimierz Wojtaś, Wacław Jankowski, Wierosław Banaszek, Zdzisław Jeżewski, Stanisław Wójcicki, Czesław Żelazny

Stanisław Doliński, Stanisław Surmacz, Edward Kuchnio oraz Zbigniew Owczarski. To z ich inicjatywy w 1948r. zgłoszono do rozgrywek pierwszą drużynę piłkarską reprezentującą Ryki, pod nazwą LZS “Plon” i grającą w klasie “C” woj. lubelskiego. Było to możliwe m.in. dzięki zaangażowaniu, zapałowi i zainteresowaniu mieszkańców oraz korzystnej sytuacji jaka wytworzyła się po utworzeniu Gminnej Spółdzielni “Samopomoc Chłopska” w Rykach. Pierwszy Zarząd Klubu tworzyli: Zbigniew Romarz – prezes, Władysław Jędrych – sekretarz, Wacław Owczarski – skarbnik, Stanisław Janus, Władysław Jeżewski – członkowie oraz Mieczysław Traczyk – gospodarz. Grającym trenerem był Zbigniew Owczarski. Grano z klubami: Gwardia Łuków, Wisłą Puławy, , Sparta Zamość, Opolanka Opole, Pogoń Szczebrzeszyn, Orlęta Radzyń, Drukarz Lublin, Unia Lublin, Viktoria Krasnystaw, Tomasowia Tomaszów i Orlęta Dęblin. Po roku gry w “C” klasie, drużyna awansowała do “B” klasy. Na mecze jeżdżono rowerami, pociągami oraz prywatnymi samochodami Jana Sarepy i Eugeniusza Szopy.

W 1959r. Z powodu remontu boiska zawieszono działalność sekcji piłki nożnej na rok. Drużyna musiał zaczynać grę od C klasy. W 1960 r. na prezesa wybrano Wielgosza Henryka, a potem Horosza Edwarda Do zespołu doszli nowi gracze: Pawlak Janusz, Żelazny Czesław, Mentel Zbigniew i Pawlak. Drużyna awansowała do B klasy w której grał przez kilka lat. Powstały sekcje piłki siatkowej, ręcznej, tenisa stołowego i zapasów. Grano z drużynami z województwa warszawskiego: OKS Otwock, Syrena Warszawa, Radość Falenica, Mazur Karczew, Pogoń Siedlce, Wilga Garwolin, Drukarz i Olimpia Warszawa.

 Od roku 1966 funkcję prezesa pełnił Kryczka Stanisław. Do drużyny dołączyli nowi zawodnicy: Wąsik – Cenio, Baran Kazimierz – Józio, Czerniejewski Marek, Kucharski – Ryfka, Bąk, dwóch Skrzypców Marian i Ryszard – Lolków, Woźniak Mieczysław, Górski Edward, Piotrowski Marcel – Dziadek, Bernard Deleszkiewicz, Wojciechowski Tadeusz, Napora Kazimierz.  Od 1967r. Kiedy to skończył się patronat P.Z.G.S. nazwę klubu zmieniono  na LKS Ruch. Prezesem został Grzybek Janusz. Drużyna Ruchu przez kolejnych kilka sezonów grała w B klasie zajmując wysokie miejsca w tabeli. Rywalizowała w lidze z takimi drużynami jak: Burza Pilawa, Siedlce, Mazovia Mińsk, Victoria Sulejówek.W 1968 roku przy Powiatowym Zarządzie Dróg powstał sekcja piłki nożnej. Obrała sobie nazwę Fregata i zaczęła  grę w C klasie. Po roku awansowała do wyższej klasy i grała w jednej lidze z Ruchem.

W sezonie 1970/71 drużyna Ruchu awansowała do A klasy. Jednocześnie w rozgrywkach Pucharu Polski awansowała do szczebla wojewódzkiego, w którym wygrała z rezerwami Legii Warszawa a uległa Żyrardowiance. Awans do A klasy wywalczyli.  Bramkarz: Parzyszek – Harcerzyk, obrońcy: Gągała Zbigniew – Główkarz, Wożniak Kazimierz – Luby, Baran Kazimierz – Józio o lewej nodze, Czerniejewski Marek, pomocnicy: Wąsik – Cenio, Siemiński – Foik, Banaszek Waldemar, Napora Kazimierz, napastnicy: Białobrzeski, Miłosz Lucian – Kiwacz, Miłosz Andrzej, Bieńczyk Ryszard, Głodek – Synek,Turkowski Wojciech. Drużynę prowadził Piątkowski Roman, a oni śpiewali mu:

Romek drużynę trenował
Aż ją do klasy A wmeldował
Ze strzelą gola to ufa
Gdy tylko krzyknie im LUFA!

LKS Hortex Ryki 1971Od lewej stoją: Gągała Zbigniew „Główkarz”, Ciesielski Kazimierz „Kotek”, Woźniak Kazimierz „Luby”, Baran Kazimierz „Józio”, Parzyszek Tadeusz „Werceryk”, Siemiński Jan „Foik”, Ryszard Kostyra „Kistek”, Białobrzeski, Zbigniew Wąsik Od lewej klęczą: Napora Kazimierz, Miłosz Andrzej, Turkowski Wojciech, Głodek Henryk „Synek”, Bieńczyk Ryszard, Porowski
LKS Hortex Ryki 1971 Od lewej stoją: Gągała Zbigniew „Główkarz”, Ciesielski Kazimierz „Kotek”, Woźniak Kazimierz „Luby”, Baran Kazimierz „Józio”, Parzyszek Tadeusz „Werceryk”, Siemiński Jan „Foik”, Ryszard Kostyra „Kistek”, Białobrzeski, Zbigniew Wąsik Od lewej klęczą: Napora Kazimierz, Miłosz Andrzej, Turkowski Wojciech, Głodek Henryk „Synek”, Bieńczyk Ryszard, Porowski

Tak o nich śpiewano:

Piłkarzy tutaj mamy
Więc o nich śpiwamy
Tadzio bramkarz broni składnie
Ale czasem gol mu wpadnie
Białobrzeski i Andrzejek
Gracze znani
Na pewno nikt ich nie zgani
Napora i Wojtek po skrzydłach buszują
Czasem strzelą gola, a czasem pudłują
Wąsik i Kazio dobrana para
A przeciwnikom od bramki wara
Gągała sił nie żałuje
Główką nigdy nie spudłuje
Nasz Luby potknął się o swe czuby
Czy w ataku czy na boku
Nikt mu nie dotrzyma kroku
Foik i Porowski to młode chłopaki
A grają sobie jakby dla draki
Synek często gole strzela
Zwłaszcza od swego wesela
Kistek Liwacz znany
A piłka leci od bramy do bramy
Kotek pod nogi się rzuci
Wstanie, na swe miejsce powróci

Na jesieni rozpoczęły się trwające przez 3 kolejne lata prace remontowe na boisku. Klub korzystał z boiska w J.W. w Stawach. Sezon 1973/1974 był bardzo trudnym okresem dla drużyny. Seniorzy spadli do klasy B, juniorzy zajęli III miejsce. Wielu zawodników zakończyło swą bogata karierę, rezygnację z prowadzenia drużyny złożył także trener Roman Piątkowski. W 1974 r. doszło do kolejnych wyborów zarządu. Prezesem został Mieczysław Woźniak – nauczyciel wychowania fizycznego w Technikum Budowlanym w Rykach. Funkcję instruktora objął Zbigniew Wojtasiewicz. Do drużyny seniorów przeszli juniorzy: Krzysztof Marek, bracia Marcinkowscy, Zbigniew Joński. W tym czasie oddano do użytku remontowaną od trzech lat płytę boiska. Sezon 1975/1976 przyniósł I miejsce w swojej grupie drużynie seniorów. Do awansu do klasy A jednak nie doszło, ponieważ w tym czasie nastąpiła reorganizacja administracyjna państwa, w wyniku, której Ryki znalazły się w województwie lubelskim. Dzięki porozumieniu z kierownictwem ZPOW “Hortex” zmieniono w 1976 roku nazwę klubu na LZS Hortex. Zmiana nazwy była konieczna z uwagi na otwarcie możliwości pomocy finansowej i materialnej w postaci dotacji pieniężnej, zakupu sprzętu, zabezpieczenia transportu oraz wykonywania remontów budynków i stadionu. Nowym prezesem zarządu został Bogdan Walczak. Znacznym sukcesem młodych piłkarzy z Ryk było wygranie turnieju “Dzikich Drużyn” organizowanego przez dział sportowy Trybuny Mazowieckiej.  Na szczeblu powiatu Tarpany pokonały drużynę z Rososzy i „Orłów” z Ryk. Rozgrywki rejonowe odbywały się w Karczewie. Tam ryckie „Tarpany” pokonały gospodarzy 2:1 i reprezentacje Otwocka 4:1. Półfinały i finał został rozegrany w ciągu trzech dni w Wołominie oraz w Pruszkowie. W Wołominie rycka drużyna pokonała Pruszków 3:2 ( po bramkach Marka Czerniejewskiego  (2) i Krzysztofa Marka) oraz Ciechanowem 1:0 po bramce Stanisława Burka. W finale wygrali z drużyną Żyrardowa 3:0 po bramkach Stanisława Burka (1) i Marka Czerniejewskiego (2). 29.04.1971 r. juniorzy “Ruch-u” pod nazwą Tarpany rozegrali pierwszy między narodowy mecz w historii klubu z juniorami: mistrzem Litwy “Pusinas Alitrus”, wygrywając 3:2. Kolejny mecz rozegrali z Czechami, drużyną “Sokoła” Krachleby pokonując ich 2:1. W rewanżu Czesi u siebie wygrali 2:1. W 1973 roku juniorzy zajęli I miejsce i awansowali do ligi wojewódzkiej. Niestety, z braku funduszy nie uczestniczyli w rozgrywkach.

Sezon 1977/1978 przyniósł drużynie seniorów upragniony awans do klasy A, natomiast juniorzy awansowali do Ligi Wojewódzkiej. Zarząd klubu w nagrodę za awans i za dobre przygotowanie ekipy do rozgrywek w klasie A, zorganizował po raz pierwszy w dziejach klubu obóz sportowy dla zawodników w Kluczkowicach. Obóz trwał dwa tygodnie.

    Drużyna seniorów utrzymała się w klasie A plasując się na VIII miejscu w tabeli. W styczniu 1979 r. na walnym zebraniu klubu wybrano nowy zarząd, którego prezesem został Bogdan Walczak. W rozgrywkach mistrzowskich Klasy Wojewódzkiej A drużyna zajęła 10 miejsce. W sezonie 1979/1980 seniorzy z trudem utrzymali się na ostatnim miejscu w grupie A, juniorzy zaś wywalczyli IV miejsce. Sezon 1980/1981 nie należał do udanych dla grupy seniorów, po słabej grze spadli do klasy B. Juniorzy zajmując w swojej grupie I miejsce, pokonali w rozgrywkach finałowych Górnik Łęczna i awansowali do Klasy Okręgowej Juniorów. Dobra postawa zawodników z Ryk w rozgrywkach została zauważona przez kadrę trenerską województwa lubelskiego. Wynikiem tego było powołanie dwóch zawodników: Tomasza Piątkowskiego i Zbigniewa Sieraja do reprezentacji regionu. Kolejny sezon 1981/1982 seniorom przyniósł II miejsce w swojej grupie. Drużyna juniorów, zaś na 12 grających drużyn w Klasie Okręgowej zajęła IX lokatę.

W 1982 r. wybrano nowy zarząd klubu, którego prezesem został Czesław Tokarski. Z drużyna juniorów rozpoczął pracę jako trener Ryszard Kostyra, a z seniorami Roman Piątkowski. Uchwałą zarządu LOZPN powołano Klasę Międzyokręgową Seniorów i Juniorów lubelsko – zamojską. Dzięki tym zmianom seniorzy powrócili do klasy A. Drużyna juniorów pomimo utrzymania się w Klasie Wydzielonej, została z niej wycofana przez zarząd klubu z powodu braku pieniędzy.

Sezon 1983/1984 był bardzo trudnym okresem dla LKS Hortex.Pogorszyła się znaczne sytuacja finansowa klubu. Po raz kolejny wybrano prezesa, którym został Janusz Woliński. Drużyna juniorów w tym sezonie rozgrywała kolejne mecze w swojej grupie zajmując I miejsce. W sezonie 1984/1985 drużyny seniorów i juniorów zajęły w swoich grupach III miejsca.

LKS Hortex Ryki 1986Stoją od lewej: Krzysztof Marek (trener), Mariusz Jabłoński, Robert Banach, Marek Sznerch, Grzgorz Maj, Grzegorz Narecki, Jacek Tomaszek, Leszek Zając Klęczą od lewej: Artur Walaszek, Tomasz Walaszek, Adam Antosik, Jerzy Jaroń, Krzysztof Pieńkosz
LKS Hortex Ryki 1986 Stoją od lewej: Krzysztof Marek (trener), Mariusz Jabłoński, Robert Banach, Marek Sznerch, Grzgorz Maj, Grzegorz Narecki, Jacek Tomaszek, Leszek Zając Klęczą od lewej: Artur Walaszek, Tomasz Walaszek, Adam Antosik, Jerzy Jaroń, Krzysztof Pieńkosz

Jesienią 1985 r. zrezygnował z pracy w klubie wieloletni piłkarz, a następnie trener Ryszard Kostyra. Sezon 1985/1986 seniorzy rozpoczęli pod kierunkiem Romana Piątkowskiego. W tym sezonie seniorzy uplasowali się na III, a juniorzy na II miejscu w swoich grupach. W lutym 1986 r. wybrano nowy zarząd klubu LKS Hortex, którego prezesem został Janusz Woliński. Nowy zarząd we współpracy z Komendą Hufca Związku Harcerstwa Polskiego zorganizował w celu dobrego przygotowania do sezonu 1986/1987 obóz szkoleniowy w Górznie w woj. Leszczyńskim dla 25 zawodników (seniorów i juniorów). Drużyna seniorów prowadzona od 1986 r. przez Krzysztofa Marka utrzymała się w grupie A.

Od sezonu 1987/1988 opiekę nad drużyną seniorów przejął Edmund Marciniak. Zasilił on drużynę poprzez sprowadzenie byłych zawodników trzecioligowej Wisły Puławy. Młodzików starszych poprowadził Roman Piątkowski, a juniorów Krzysztof Marek. Dobra praca trenera i zawodników drużyny seniorów zaowocowała zdobyciem I miejsca w tabeli i awansem do A klasy okręgowej. Młodsi zawodnicy zajęli w swoich grupach V miejsce. Zarząd klubu w celu pozyskania środków finansowych zaczął organizować loterie fantowe, sprzedaż piłek, proporczyków znaczków i szalików klubowych. Bilety na poszczególne mecze rozprowadzane były po miejscowych zakładach pracy. W lutym 1988 r. przybyła do Polski i rozgrywała mecze towarzyskie z zespołami województwa lubelskiego rumuńska drużyna Tractorul Brasow. Rozegrała ona również mecz z LKS „Hortex” wygrywając 3:1. Dzięki temu spotkaniu nawiązano bliższe kontakty między klubami i w niedługim czasie rycka drużyna wyjechała na kilkudniowy pobyt do Rumunii. Rozegrała z miejscowymi drużynami kilka meczów towarzyskich.

W rundzie jesiennej 1988/89 r. zgłoszono dodatkowo do rozgrywek piłkarskich trampkarzy starszych i młodszych oraz drużynę klasy spartakiadowej. W tej

LKS Hortex Ryki 1993Stoją od lewej: Tomek Zając, Mariusz Suszek, Andrzej Tkaczyk, Zbigniew Gruza, Leszek Kępka, Jarosław Głodek, Dariusz Błasiak,Klęczą od lewej: Jarosław Kopik, Robert Gorgol, Marcin Wroński , Robert Kisiel, Jerzy Jaroń, Artur Napora, Paweł Wójcik
LKS Hortex Ryki 1993 Stoją od lewej: Tomek Zając, Mariusz Suszek, Andrzej Tkaczyk, Zbigniew Gruza, Leszek Kępka, Jarosław Głodek, Dariusz Błasiak, Klęczą od lewej: Jarosław Kopik, Robert Gorgol, Marcin Wroński , Robert Kisiel, Jerzy Jaroń, Artur Napora, Paweł Wójcik

rundzie drużyny uplasowały się w środkowych częściach tabeli swoich grup. Dobra sytuacja finansowa, prawidłowo szkolenie, integracja czynników społecznych sprzyjały prawidłowemu funkcjonowaniu klubu w końcu lat osiemdziesiątych. Niestety sytuacja gospodarcza w kraju w następnych latach diametralnie odwróciła sytuację. W klubie zrezygnowano z pracy z młodzieżą pozostawiając jedna sekcję seniorów. Mimo tego  drużyna piłkarska plasowała się  w końcu tabeli  Ligi makroregionalnej (utworzonej w 1996 r. przez połączenie z Ligą Okręgową Radomską). Prezesami klubu byli: w latach 1990-1994 – Kazimierz Woźniak , w latach 1994-1996 – Tadeusz Polak.  Pod koniec lat dziewięćdziesiątych drużyna Hortexu nadal grał w IV lidze lubelsko radomskiej, wznowiono także pracę z młodzieżą i powstała drużyna juniorów  w której przygodę z piłką rozpoczynali obecni zawodnicy drużyny seniorów. Funkcje prezesa w tym okresie po raz kolejny pełnił  Kazimierz Woźniak (1996-1999). Na przełomie wieków  po zmianach administracyjnych, przeprowadzono  także reorganizację rozgrywek ligowych i drużyna seniorów  znalazła się w lubelskiej lidze okręgowej.  Nazwie uległa także zmiana nazwy na Miejski Klub Sportowy RUCH Ryki. Drużyna grała w lidze okręgowej prze kolejne sezony  prowadzona przez trenera Krzysztofa Marka, a od wiosny 2001 Przemysława Trybonia. Prezesem klubu w tym okresie był Krzysztof Wojewoda (1999-2003).

W 2002 roku z inicjatywy Stanisława Mroza powstała w Rykach drużyna piłkarska KS Auto-Mróz Ryki i rozpoczęła rozgrywki od B klasy. W drużynie tej grało wielu zawodników Ruchu. Drużyna Auto-Mroza po pierwszym sezonie  awansowała do A klasy, a ruch nadal grał ligę wyżej. Po nieudanym sezonie 2003/2004 drużyna Ruchu spadła z ligi okręgowej i obydwa zespoły rywalizowały w lubelskiej A klasie w sezonie 2004/2005. Sezon ten zakończył się sukcesem Auto-Mroza i drużyna prowadzona przez trenera Pawła Wardę awansowała ze sporą przewagą nad pozostałymi zespołami do ligi okręgowej. Drużyna Ruchu przez kolejne sezony grała w A klasie trenowana przez Krzysztofa Marka, a prezesem po raz kolejny został Krzysztof Wojewoda zastępując Sławomira Filipka. W przerwie zimowej sezonu 2006/2007 zapadła decyzja o połączeniu klubów Auto-Mroza i Ruchu Ryki. Przyjęto nową nazwę Miejski Klub Sportowy Ryki, a prezesem połączonych klubów został Krzysztof Wojewoda. Pod nową nazwą pierwsza drużyna prowadzona przez Krzysztofa Marka kontynuowała rozgrywki w lidze okręgowej, a drużyna rezerw prowadzona przez  Roberta Piotrowskiego w A klasie. Po roku  drużyna rezerw została wycofana z rozgrywek.

Obecnie drużyna MKS Ryki uczestniczy w rozgrywkach lubelskiej ligi okręgowej, a priorytetem w działalności klubu stało się szkolenie i praca z dziećmi i młodzieżą. Z inicjatywy trenera Pawła Wardy obok drużyny juniorów zostały utworzone zespoły trampkarzy, młodzików i orlików.

MKS Ryki w sezonie 2009/2010

MKS Ryki wiosna 2010
MKS Ryki wiosna 2010
  • Seniorzy – liga okręgowa
  • Juniorzy starsi – lubelska liga juniorów
  • Trampkarze
  • Młodzicy młodsi – lubelska liga młodzików młodszych
  • Orliki

W ponad sześćdziesięcioletniej historii klubu w drużynie piłkarskiej swoje kariery piłkarskie zaczynało kilku znanych na Lubelszczyźnie i w kraju zawodników min.: Paweł Biśkiewicz (Polonia W-wa, Górnik Zabrze, Górnik Łęczna, Flota Świnoujście Korona Kielce, GKS Katowice), Piotr Stachurski (Motor Lublin), Wojciech Kępka (Wisła Puławy), Sebastian Kozdrój (Wisła Puławy), Tomasz Sikora (Wisła Puławy),

Bibliografia:
Źródła niepublikowane
Henryk Piątkowski, Kronika Ludowego Klubu Sportowego  w Rykach

Relacje, wspomnienia.
Relacja Krzysztofa Marka
Relacja Romana Piątkowskiego
Relacja Romana Surmackiego

Nie znaleziono

Latest posts by Ireneusz Szlendak (see all)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *